Sözde öznenin olduğu cümlelerde yüklem, edilgen çatı dadır
Edilgen çatılı fiillerde özne işi yapan değil, yapılan işten etkilenen durumdadır ve bu özneye sözde özne denir
Cümlenin ögeleri şunlardır: Yüklem. Özne. Nesne (düz tümleç). Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı). Örnek cümleler: Yüklem: "Ben işlerimi zamanında yaparım" cümlesinde "yapmak" sözcüğü, bir yargı taşıdığı için yüklemdir. Özne: "Çocuklar bahçede neşeyle koşuyor" cümlesinde "koşma" eylemini gerçekleştiren "çocuklar"dır. Nesne: "Bugün seni çok aradım" cümlesinde "kimi?" sorusuna cevap veren "seni" sözcüğü nesnedir. Dolaylı tümleç: "Annem bu meyveleri semt pazarından aldı" cümlesinde "-den" ekini alan "semt pazarından" dolaylı tümleçtir.
Fiil çatısında özne ve nesne, yüklemin özne ve nesne ile olan ilişkisini ifade eder. Özne, cümlede yüklemin bildirdiği, belirtilen işi yapan, işten etkilenen veya bir oluşa konu olan öğedir. Nesne, yüklemin bildirdiği eylemden etkilenen varlıktır. Fiiller, özne ve nesne alıp almamalarına, belirtilen işin nasıl yapıldığına, işten öznenin ve nesnenin nasıl etkilendiğine göre çatılar ayrılırlar. Öznelerine göre fiil çatıları: Etken fiil: İşi yapan gerçek bir öznenin bulunduğu fiillerdir. Edilgen fiil: Gerçek öznesi söylenmeyen veya bilinmeyen fiillerdir. Dönüşlü fiil: Öznenin işi yaparken aynı zamanda o işten etkilendiğini gösteren fiillerdir. İşteş fiil: En az iki özne tarafından yapılabilen fiillerdir. Nesnelerine göre fiil çatıları: Geçişli fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Geçişsiz fiil: Nesne almayan fiillerdir.
Nesne-yüklem ilişkisine göre geçişli fiil, nesne alabilen fiillerdir. Bazı geçişli fiil örnekleri: oku- (onu okudum); iç- (onu içiyoruz); gör- (onu görsün); yaz- (onu yazacaksınız); duy- (onu duymalı). Geçişli fiillere örnek bir cümle: "Geçen hafta onu kapıda gördüm". Cümlede nesne kullanılmamış olsa da geçişli fiiller geçişli kabul edilir.
Özne ve yüklem uyumsuzluğuna neden olan durumlar şunlardır: Kişi bakımından uyumsuzluk. Olumluluk-olumsuzluk bakımından uyumsuzluk. Tekillik-çoğulluk bakımından uyumsuzluk. Özneyi oluşturan varlıkların adedi belirtilmişse. Eylem "toplu halde" yapılmışsa. Eylem şahıslar tarafından "teker teker" yapılmışsa.
Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir soru kullanılmaz. Yüklem, cümlede özne tarafından gerçekleştirilen eylemi, hareketi, oluşu, olguyu veya yargıyı bildiren sözcük ya da sözcük grubudur. Yüklemi bulmak için şu adımlar izlenebilir: 1. Önce özne bulunur. 2. Ardından, yükleme belirli sorular sorulur. Yüklemin bulunabileceği bazı sorular şunlardır: "Yargı bildiren çekimli öge nedir?"; "Cümlede işi, hareketi, yargıyı bildiren çekimli unsur nedir?". Yüklem, fiil veya isim soylu olabilir. Fiil yüklem: "Öğretmen sınav kâğıtlarını dağıttı" cümlesinde "dağıttı" sözcüğü. İsim yüklem: "Tahsin gelemeyeceğini söyledi; çok yorgunmuş" cümlesinde "yorgun" sözcüğü. Yüklem, tek kelimeden oluşabileceği gibi bir kelime grubundan da oluşabilir.
Fiilde özne ve nesne ile çatı arasındaki fark şu şekilde açıklanabilir: Özne: Fiilin eylemini gerçekleştiren unsurdur. Nesne: Fiilin eyleminden etkilenen veya üzerinde işlem yapılan unsurdur. Çatı: Fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini belirleyen dilbilgisel bir özelliktir. Özne-yüklem ilişkisine göre fiiller; etken, edilgen, dönüşlü ve işteş olarak dört gruba ayrılır. Özne ve çatı arasındaki farka örnek olarak, "Çocuk kitap okuyor" cümlesindeki "çocuk" öznesi, fiilin (okumak) eylemini kendisi yaptığı için etken çatılıdır. İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.
Fiilde çatı incelenirken özne ve nesne dışında iki ana kategoriye daha bakılır: 1. Yükleme Göre Çatı: Fiillerin yüklem olma özelliklerine göre geçişli ve geçişsiz olarak sınıflandırılması. - Geçişli fiiller: Nesnesi olan veya nesne alabilen fiillerdir (örneğin, "Dün eşyalarını arabada unuttu"). - Geçişsiz fiiller: Nesnesi olmayan fiillerdir (örneğin, "Arkadaşım geçen hafta Gaziantep'e geldi"). 2. Ettirgen ve Oldurgan Fiiller: Geçişli fiillerin geçişlilik derecesinin artırılmasıyla oluşan ettirgen ve geçişsiz fiillerin geçişli hale getirilmesiyle oluşan oldurgan fiiller. - Ettirgen fiiller: Bir işi başkasına yaptırma anlamı taşır (örneğin, "Satın aldığım eşyaları boyattım"). - Oldurgan fiiller: Geçişsiz fiillere ek getirilerek geçişli hale getirilen fiillerdir (örneğin, "Hafta sonu kuşları uçurdu").
Blog
Speak fiilinin 3 hali nedir?
Silah kasası ve mühimmat kasası aynı mı?
Sergi alanı ingilizce ne demek?
Sorgunuza uygun sonuç bulunamadı
Sofiane Amrabat ve Sofyan Ambrabat kardeş mi?
Siyah renkli kartlar ne işe yarar?
Su elementi en çok hangi burçla anlaşır?
Sinastride 150'lik açı ne anlama gelir?
See you ve si you aynı mı?
Se Türkçe'de nasıl kullanılır?
Sayılarda nokta mı virgül mü TDK?
Shifting'de ne yazılır?
Squishy ne anlama gelir?
Sivil Savunma Kulübü ne yapar?
Swim 3 hali nedir?
Sözde öznenin olduğu cümlelerde yüklem hangi çatıda olur?
Spor çeşitleri ingilizce nasıl söylenir?
Selka buzush ne demek?
Sülale soy ne demek?
Spor kelimesi Türkçe mi?
Sü askeri ne demek?
Scrup ne işe yarar?
Security Türkçe ne demek?
Shall ile soru nasıl sorulur?
Suit Türkçe ne demek?
Such as ve like aynı mı?
Sayısal Lotoda 6 bilen kaç kolon oynar?
Savaşta taktik neden önemlidir?
Soğumak ne anlama gelir?
Sert kapaklar hangi kağıttan yapılır?
Serserli ve hayta aynı şey mi?
Suriye ve Lübnan Arapçası aynı mı?
Su kesintisi neden olur?
Stüdyo mu büyük 1+1 mi?
Sarsilmaz Tanfoglıo hangi ülkenin malı?
Soru işareti ingilizce nasıl yazılır?
Sözcük dizimi türleri nelerdir?
Suhuletle hareket etmek ne demek?
Saçma Sapan ikileme mi?
Spiritüalizm üzerine makale Neşet Toku?