Sözde özne , cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmadığında, yapılan işten etkilenen unsurdur
Sözde özneyi bulmak için :
Örnek : "Sınıftaki masalar hazırlanmalı." cümlesinde, "hazırlanmalı" edilgen çatılı yüklemdir. "Ne hazırlanmalı?" sorusuna "sınıftaki masalar" cevabı alınır. Masalar kendi kendine hazırlanamayacağına göre, iş başkası tarafından yapılmaktadır ve "sınıftaki masalar" sözde özne konumundadır
Not : Bir cümlede sözde özne olabilmesi için, cümlenin edilgen çatılı olması gerekir. İsim cümlelerinde sözde özne aranmaz
Hayır, belirtisiz nesne ile sözde özne aynı şey değildir. Belirtisiz nesne, yükleme yöneltilen "ne" sorusuna cevap veren, belirtme durum eki almamış nesnedir. Sözde özne ise, edilgen çatılı fiillerin yüklem olduğu cümlelerde yapılan işten etkilenen ögedir. Özne ve nesneyi karıştırmamak için önce yüklemi, sonra özneyi, daha sonra da nesneyi bulmak gerekir.
Hayır, sözde özne ile gizli özne aynı şey değildir. Gizli özne, cümlede bir sözcük olarak bulunmayan, yüklemin çekiminden anlaşılan öznelerdir. Sözde özne, yüklemde bildirilen eylemi yapmayan ancak yapılan işten etkilenen ögedir. Her iki durumda da özne cümlenin öznesidir fakat gerçek özne de işi direkt yaparken, sözde özne işi yapmaz, sadece etkilenir.
Sözde özneyi bulmak için cümlede yükleme "ne" veya "kim" sorusu sorulur. Örnekler: "Ev temizlendi." cümlesinde "ne temizlendi?" sorusuna "ev" cevabı verilir, bu nedenle "ev" sözde öznedir. "Başını kaldıran memur, müdürün gelmediğini söyledi." cümlesinde "kim söyledi?" sorusuna "başını kaldıran memur" cevabı verilir, bu nedenle "başını kaldıran memur" gerçek öznedir; "memur" ise sözde özne konumundadır. Sözde özne, yalnızca edilgen çatılı fiillerin kullanıldığı cümlelerde bulunur.
Gizli özne ve gerçek özne arasındaki temel fark, gizli öznenin cümlede açıkça belirtilmemesi, ancak yüklemden anlaşılmasıdır. Gerçek özne, cümlede açıkça ifade edilen ve yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üstlenen öznedir. Gizli özne ve gerçek özne arasındaki ayrım şu örneklerle açıklanabilir: "Bu konuyu size anlatacağım" cümlesinde, "anlatacak olan kim?" sorusuna "ben" cevabı verilir, ancak bu kelime cümlede yoktur; bu nedenle özne gizli öznedir. "Öğrenciler sınıfta ders çalışıyor" cümlesinde "öğrenciler" açık öznedir; ders çalışmayı yapan özne açıkça belirtilmiştir. Özneyi bulmak için cümlede yükleme "kim" veya "ne" sorusu sorulur.
Sözde öznenin olduğu cümlelerde yüklem, edilgen çatıdadır. Edilgen çatılı fiillerde özne işi yapan değil, yapılan işten etkilenen durumdadır ve bu özneye sözde özne denir.
Cümlede özneyi bulmak için çıkmış sorular üzerinden bir inceleme yapmak amacıyla aşağıdaki kaynaklar kullanılabilir: yksedebiyat.org sitesinde 1992, 1993 ve 1998 yıllarına ait cümlenin ögeleri ile ilgili çıkmış sorular ve çözümleri bulunmaktadır. dilbilgisi.net sitesinde cümlenin ögeleri konu anlatımı ve örnek sorular yer almaktadır. youtube.com sitesinde "Cümlenin Ögeleri Çıkmış Sorular | SON 7 YIL" başlıklı bir video bulunmaktadır. yeninesilturkce.com sitesinde cümlenin ögeleri ile ilgili çıkmış sorular ve cevapları PDF formatında sunulmaktadır. mynet.com sitesinde cümlenin ögeleri ile ilgili örnek test soruları yer almaktadır. Özne, yükleme sorulan “kim” ve “ne” soruları sayesinde bulunur.
Sözde öznenin diğer adı edilgen özne veya etkileneni olarak da ifade edilebilir. Sözde özne, yüklemde bildirilen eylemi yapmayan, ancak bu eylemden etkilenen öğedir.
Blog
Satıhi ve satıhlı ne demek?
Su hava ateş toprak ne anlatıyor?
Sirayet etmek neden kullanılır?
Soyağacı 6 derece ne demek?
Stay strong ne anlama gelir?
Siga ne demek?
Seda Sayan hangi burçla uyumlu?
Sirküler ve duyuru arasındaki fark nedir?
Sigorta çeşitleri ingilizce nasıl söylenir?
Scrubs ne anlama gelir?
Sendelemek ingilizce ne demek?
Serd ne demek?
Suat isminin kökeni nedir?
Soru kipleri nelerdir?
Sağ el kaşınması neye işarettir?
Sarih olmak ne demek?
Sirkeli suyla yaprak biti kaç günde yok olur?
Sessiz ve sert ünsüzler nelerdir?
Slow ne anlama gelir?
Soğukkuyu ayakkabı ne malı?
Suboş kime denir?
Semâ ile gökyüzü arasındaki fark nedir?
Soy ağacı nasıl yazılır örnek?
Seyretmek ne anlama gelir?
Significance ve significant arasındaki fark nedir?
Sağlıcakla kal kalın nasıl kullanılır?
Sofuluk ve sofuluk aynı şey mi?
Sporthink güvenilir bir site mi?
Seperatör ve paravan aynı mı?
Spiritüel insan ne yapar?
Sevdiceğim ne anlama gelir?
Semt mi büyük mahalle mi?
Söz var gelir geçer söz var deler geçer ne demek?
Su gibi gitmek deyimi ne anlama gelir?
Saturday kısaltması nedir?
Söz vermek kolay ama yerine getirmek zordur atasözü ne anlama gelir?
Street Türkçesi ne?
Skala ve ölçek aynı şey mi?
Shake Türkçe ne demek?
Soyut ve somut isim nasıl ayırt edilir?